Lumaktaw sa nilalaman
Niwumin Magtanong sa amin

Gabay sa bawat huli

Pitong huli ng dagat, isa-isang tiningnan sa bintana ng bangka

Hindi magkakapareho ang isda. May mayaman sa omega-3, may kilala sa zinc, may halos purong protina. Dito namin isinulat ang bawat isa: ang lokal na pangalan, ang karaniwang dala nito, at kung paano ito lutuin nang hindi nalulunod sa mantika o asin.

Pangkalahatang impormasyon lamang. Ang personal na pangangailangan sa pagkain ay pinag-uusapan kasama ang doktor o dietitian.

Fresh squid and fish in blue crates at a fish port

Talaan ng mga uri

Ang bawat huli, mula sa ibabaw hanggang sa ilalim ng dagat

Inayos namin ang listahan na parang panukat ng lalim: mula sa mga isdang lumalangoy malapit sa ibabaw hanggang sa mga nakakapit sa bato at buhangin. Sa bawat entry, tatlong tanong: ano ito, ano ang karaniwang dala, at paano ito lutuin nang magaan.

Ibabaw · 01

Tulingan, tambakol at tuna

Bariles sa Visayas, tambakol sa Luzon

Matigas at mapulang laman na siksik sa protina, may bitamina B12 at mga tabang omega-3. Karaniwan itong nasa sinigang, paksiw na may kamias, o inihaw na panga ng tuna.

Sa kusina: ang paksiw at sinigang ay halos walang dagdag na mantika. Sa panga ng tuna, mas mabuti ang ihaw kaysa prito.

Ibabaw · 02

Sardinas at tamban

Sariwa, de-lata, o tinapa

Maliit pero isa sa pinakamayaman sa omega-3 sa mga isdang madaling mabili. Kapag kinain kasama ang malambot na tinik, nagbibigay din ito ng calcium.

Sa kusina: ang sardinas sa lata ay masarap igisa sa bawang, sibuyas at misua, o ihalo sa pechay. Banlawan ang sarsa kung mataas ang sodium.

Gitna · 03

Galunggong

Ang isdang bayan

Abot-kaya at karaniwan sa hapag ng maraming pamilya. May protina at katamtamang dami ng mga tabang mula sa dagat.

Sa kusina: masarap ang pinangat o paksiw. Kung pipirituhin, gumamit ng kaunting mantika sa kawali at patuluin bago ihain.

Palaisdaan · 04

Bangus

Mula sa palaisdaan ng Pangasinan, Bulacan at Iloilo

Malambot na laman na may protina at tabang na mas marami sa tiyan. Ang boneless na bangus ay madaling lutuin para sa buong pamilya.

Sa kusina: ang inihaw na bangus na may kamatis at sibuyas sa loob ay isang magaan na pagpipilian. Ang daing na bangus ay maalat, kaya mas madalang.

Gitna · 05

Pusit

Lukot, nokus, baby squid

Halos walang taba ang laman nito kapag hindi pinirito, at may protina, B12 at kaunting zinc. Mabilis lutuin: sapat na ang ilang minuto sa ihawan.

Sa kusina: ang inihaw na pusit na may luya at kalamansi ay mas magaan kaysa calamares. Iwasang lutuin nang matagal para hindi tumigas.

Squid skewers on the grill at a street food stall

Buhangin · 06

Hipon, suahe at sugpo

Pati alamang at bagoong

Payat na protina na may iodine at selenium. May natural na cholesterol ang hipon; para sa karamihan, ang kabuuang paraan ng pagkain ang mas mahalaga kaysa isang sangkap.

Sa kusina: ang sinigang na hipon at ang nilasing na hipon na pinasingaw ay magaan. Ang bagoong at alamang ay pampalasa lamang dahil napakaalat.

Bato at bakawan · 07

Tahong, talaba at halaan

Shellfish ng baybayin at bakawan

Kilala ang talaba at tahong bilang isa sa pinakamayaman na pinagkukunan ng zinc at B12 sa pagkain, at may iron din. Sila rin ang pinakasensitibo sa kalidad ng tubig.

Sa kusina: lutuin nang buo sa tinola o ginataan hanggang bumuka ang balat; itapon ang hindi bumuka. Bilhin lamang kapag walang shellfish ban sa lugar.

Mga buhol ng lambat

Paghahambing sa isang tingin

Bawat buhol ay tantiyang larawan, hindi eksaktong sukat: tatlong buhol ay “kadalasang mataas”, dalawa ay “katamtaman”, isa ay “kaunti”. Nagbabago ang aktuwal na dami ayon sa uri, laki, panahon at luto. Gamitin ito para sa pag-iiba-iba ng huli sa linggo, hindi para magbilang.

Tantiyang paghahambing ng mga sustansiya ng pitong uri ng isda at lamang-dagat
Huli Protina Omega-3 Zinc B12 Iodine
Tulingan at tunaMataasKatamtamanKauntiMataasKatamtaman
SardinasMataasMataasKatamtamanMataasKatamtaman
GalunggongMataasKatamtamanKauntiKatamtamanKatamtaman
BangusMataasKatamtamanKauntiKatamtamanKaunti
HiponMataasKauntiKatamtamanKatamtamanMataas
Tahong at talabaKatamtamanKatamtamanMataasMataasMataas
PusitMataasKauntiKatamtamanKatamtamanKatamtaman

Ang aral ng lambat: walang iisang isdang may lahat. Kapag nagpapalit-palit kayo ng sardinas, tulingan, shellfish at hipon sa loob ng linggo, mas malawak ang naaabot ng inyong plato.

Tatlong kompartimento ng bangka

Sariwa, de-lata o tuyo: alin ang kukunin ngayong linggo?

Lahat ng tatlo ay may lugar sa kusinang Pilipino. Ang pagkakaiba ay nasa asin, mantika, presyo at kung gaano katagal ito puwedeng itago.

Kompartimento A

Sariwa

Asin
Kayo ang may kontrol
Mantika
Depende sa luto
Itago
1–2 araw sa ref, mas matagal sa freezer

Pinakamainam para sa sinigang, paksiw, pinasingaw at ihaw. Bilhin sa umaga at ilagay agad sa yelo o ref.

Kompartimento B

De-lata

Asin
Tingnan ang sodium sa etiketa
Mantika
Mas kaunti kung nasa tubig
Itago
Matagal sa aparador; ref kapag nabuksan

Praktikal para sa mabilis na almusal o baon. Iwasan ang latang yupi, umbok o kalawangin.

Kompartimento C

Tuyo, daing at tinapa

Asin
Kadalasang napakataas
Mantika
Madalas pinirito
Itago
Tuyo at malamig na lugar

Masarap na pampagana kasama ng kamatis at itlog na maalat, pero pang-minsan-minsan at maliit na bahagi lamang.

Rows of fish drying and smoking on bamboo racks
Wide view of grilled lobsters and prawns on a banana leaf at a shared meal
Sa handaan man o sa simpleng hapunan, ang tanong ay hindi kung alin ang “bawal”, kundi kung gaano kadalas at gaano karami.

Mga boya sa lubid

Mga madalas itanong tungkol sa isda sa plato

Puwede bang ipalit ang isda o lamang-dagat sa gamutan o sa iniresetang gamot?

Hindi. Bahagi ng balanseng pagkain ang isda, pero hindi ito gamot at hindi nito pinapalitan ang anumang gamutan. Huwag ihinto o baguhin ang gamot nang hindi kinakausap ang doktor.

Ilang beses sa isang linggo karaniwang inirerekomenda ang isda?

Maraming gabay sa nutrisyon ang nagmumungkahi ng isda nang mga dalawang beses sa isang linggo bilang bahagi ng iba-ibang pagkain, lalo na ang mga isdang may mas maraming tabang omega-3. Ang tamang dami para sa inyo ay maaaring pag-usapan kasama ang dietitian.

Ano ang gagawin kung may hindi magandang pakiramdam pagkatapos kumain ng lamang-dagat?

Kung may kati, pantal o sakit ng tiyan, itigil ang pagkain ng pagkaing iyon at kumonsulta sa doktor. Kung may hirap sa paghinga, pamamaga ng labi o mukha, o pagkahilo, tumawag agad sa 911; maaaring ito ay malubhang allergic reaction.

Mas mabuti ba ang fish oil capsule kaysa sa isda mismo?

Ang isda ay nagbibigay ng protina, mineral at bitamina kasama ng omega-3, na wala sa iisang kapsula. Ang pag-inom ng supplement ay desisyong dapat pag-usapan sa doktor, lalo na kung umiinom kayo ng gamot na pampalabnaw ng dugo.

Ligtas ba ang kinilaw?

Ang suka at kalamansi ay nagpapabago sa lasa at tekstura, pero hindi nila napapatay ang lahat ng mikrobyo o parasito gaya ng pagluluto sa init. Gumamit lamang ng napakasariwang isda mula sa mapagkakatiwalaang tindero, at mas mabuting iwasan ito ng mga may mahinang resistensiya.

Puwede pa ba ang hipon at shellfish kung mataas ang aking uric acid?

Ang ilang lamang-dagat ay mayaman sa purine, kaya ang mga may mataas na uric acid o may kasaysayan ng gout ay karaniwang pinapayuhang maging maingat. Ang doktor ang makapagsasabi kung gaano karami ang angkop sa inyo.

Kailan dapat kumonsulta sa espesyalista?

Kapag may allergy o pinaghihinalaang allergy sa lamang-dagat, may sakit sa bato, atay o puso, umiinom ng regular na gamot, o may matagal nang pagod, pagbabago sa timbang o sintomas na hindi nawawala. Ang doktor o rehistradong nutritionist-dietitian ang makagagawa ng planong angkop sa inyo.

May huling hindi namin naisama sa listahan?

Sabihin sa amin kung anong isda ang madalas sa inyong probinsiya. Baka ito ang susunod naming entry. Para naman sa pamimili at pagluluto, tingnan ang Palengke at Kusina.

Sumulat sa amin

Paalala bago kayo magluto

Ang Niwumin ay isang pang-edukasyong babasahin tungkol sa isda at lamang-dagat sa pang-araw-araw na pagkain ng mga lalaking nasa hustong gulang. Tinatalakay namin ang mga karaniwang huli sa palengke, ang mga sustansiyang dala nila, ang mga paraan ng pagluluto at ang ligtas na paghawak sa mga ito. Hindi pumapalit ang nilalaman sa pagsusuri, diyagnosis o gamutan ng doktor para sa anumang kondisyon, kabilang ang allergy sa lamang-dagat, mataas na uric acid, at mga problema sa bato o puso. Walang ipinapangakong resulta, at magkakaiba ang tugon ng katawan ng bawat tao. Kung may napapansin kayong pagbabago, pananakit o problemang hindi nawawala, kumonsulta sa kwalipikadong propesyonal sa kalusugan.